Colmcille Logo White

5.1 Droim Ceat, Léim an Mhadaidh

A rèir sgeula nach eil buileach cho sean, an uair a dh’fhàg Calum Cille Èirinn thathar ag ràdh gun do bhòidich e nach cuireadh e cas air fearann na h-Èireann a chaoidh tuilleadh. Ach tha e coltach gun do thill e co-dhiù aon turas – airson Co-chruinneachadh Dhroim Ceat is dòcha sna 570an, a bha ann an seo, dìreach deas air Léim an Mhadaidh.

Tha an tachartas seo air a chlàradh le Adhamhnán a sgrìobh eachdraidh beatha Chaluim Chille agus tha e sna cunntasan a chaidh an sgrìobhadh aig an àm sin fhèin.

Bha fiosrachadh mun chruinneachadh – le mòran air a chur ris – agus a bha na uirsgeul – cuideachd air an clàradh ann an litreachas a chaidh a sgrìobhadh an dèidh làimh, ga dhèanamh mar aon de na cruinneachaidhean a bu chudromaich ann an eachdraidh thràth na h-Èireann.

Chaidh an cruinneachadh a chumail ann an àite a bha dìreach deas air baile Léim an Mhadaidh air tom le mullach còmhnard agus le sealladh math air gach taobh. Cha robh am fearann seo le taobh seach taobh agus bha e faisg air a’ chrìoch eadar fearann an dithis fhir.

Mar eisimpleir tha ‘Beatha Chaluim Chille’ a sgrìobh Mànas Ò Dòmhnaill ann an 1532 ag ràdh gun do chleachd Calum Cille an cruinneachadh gu bhith ag argumaid nach bu chòir dha bàird na h-Èireann a bhith air am fògradh a-mach às an dùthaich air sgàth ’s ‘an àireamh, an searbhadas, an gearainean agus an droch bhriathran’ agus an dòigh mhì-mhodhail san do dhèilig iad ris an Rìgh Áed mac Ainmirech. Thathar ag ràdh gun deach bruidhinn mu chùisean eile cuideachd.

Ach, b’ ann a bha an cruinneachadh mu dheidhinn an càirdeas phoilitigeach is armailteach a bha eadar rìgh Dhál Riata Áedán mac Gabráin aig an robh fearann ann an ceann a tuath na h-Èireann agus taobh siar na h-Alba agus an àrd-rìgh cumhachdach ann an ceann a tuath na h-Èireann, Áed mac Ainmirech à Dùn nan Gall.

Bha dlùth chàirdeas aig Calum Cille do Áed ach b’ e cuideachd am prìomh neach-cràbhach a bha aig muinntir Dhál Riata – is iongantach mun robh Eilean Ì na phàirt de dh’fhearann Dhál Riata.

Fhad ’s a bha e ann an Èirinn, tha Adamhnán ag ràdh gun robh daoine tinne air an toirt gu Calum Cille gus a bhith air an leigheas.

‘Chuir mòran do dhaoine tinne an earbsa ann agus chaidh an leigheas gu tur, cuid bho làimh fhèin, cuid air an deach uisge a chrathadh a bha air a choisrigeadh leis, agus cuid eile a bhuin ri ìochdar a chleòca no ri rudeigin mar salann no aran a chaidh a choisrigeadh leis an naomh agus a chaidh a thomadh ann an uisge.’

Tha Ò Dòmhnaill ag ràdh ann am Beatha Chaluim Chille gun do fhritheal Calum Cille cruinneachadh Dhroim Ceat gu ìre an dèidh a bhith air cuireadh fhaighinn bho fhir na h-Èireann.

‘gus am beannaicheadh e na clèirich is na neo-chlèirich, na fir is na mnathan mus fhàgadh e a’ bheatha seo; oir, aig an àm sin, bha e aig deireadh a bheatha agus a rèis san t-saoghal’.

Tha Adhamhnán cuideachd ag ràdh gun do rinn Calum Cille fàisneachd mu bhlàr Dún Ceithirn rè na cuairt seo.

  • 5.1 Droim Ceat, Léim an Mhadaidh

    A rèir sgeula nach eil buileach cho sean, an uair a dh’fhàg Calum Cille Èirinn thathar ag ràdh gun do bhòidich e nach cuireadh e cas air fearann na h-Èireann a chaoidh tuilleadh. Ach tha e coltach gun do thill e co-dhiù aon turas – airson Co-chruinneachadh Dhroim Ceat is...

  • 5.2 Sgons an Fhamhair

    Bho mhullach Dhún Ceithirn (Giant’s Sconce), tha e furasta tuigsinn carson a bhiodh e na dheagh làrach airson dùn a thogail. Chithear seallaidhean matha bhuaithe air gach taobh agus chan eil Abhainn Banna fada air falbh thar na tire agus tha am muir an ìre mhath faisg cuideachd. Thathar dhan...

  • 5.3 Eaglais Naomh Pàdraig, Eaglais na h-Èireann, Cúil Raithin

    Tha an t-iomradh as tràithe a tha ann mu Cúil Raithin a’ nochdadh ann am Beatha Chaluim Chille a sgrìobh Adomnán. Bha Adomnán na Ab an Eilean Ì agus sgrìobh e a chunntas air eachdraidh beatha Chaluim Chille ceud bliadhna an dèidh bàs an naoimh ann an 597. Dh’ainmich Adomnán gun do...

  • 5.4 Camas

    Tha pìos beag de chrois meadhan-aoiseil Camais a bha air a dèanamh de chloich-gainmhich dheirg a-nis ann an cladh a tha air taobh siar Abhainn Bann gu deas air Cúil Raithin. Tha seallaidhean cràbhach air an snaigheadh air gach taobh den chrois – An Àirc agus murt Abeil air an...

  • 5.5 Baile an Teampaill

    Thathar dhan bheachd gun deach a’ chiad eaglais air an làrach seo a stèidheachadh le Naomh Adamhnán (c.628-704), a bha na ab air manachainn Eilean Ì eadar 679 is 704 agus b’ e ùghdar 'Beatha Chaluim Chille'. A rèir beul-aithris, bha Adhamhnán airson eaglais a thogail dà mhìle air falbh aig...


FnaG
BnaG
Nhún na nGall
Derry City
Oideas Gael
Museum Nan Eilean
Comunn Eachdraidh Nis
Argyll Bute
colmcille
colmcille 1500

Bòrd na Gàidhlig

Great Glen House
Leachkin Road
Inverness
Scotland, IV3 8NW

(+44) 01463 225454
colmcille@gaidhlig.scot

Colmcille

Foras na Gaeilge, 2-6 Queen Street
Belfast
Northern Ireland
BT1 6ED

(+44) 028 9089 0970
colmcille@forasnagaeilge.ie

Colmcille

Foras na Gaeilge, An Chrannóg
Na Doirí Beaga
Gaoth Dobhair
Donegal, Ireland. F92 EYT3

(+353) 074 9560113
colmcille@forasnagaeilge.ie