Colmcille Logo White

5.4 Camas

Tha pìos beag de chrois meadhan-aoiseil Camais a bha air a dèanamh de chloich-gainmhich dheirg a-nis ann an cladh a tha air taobh siar Abhainn Bann gu deas air Cúil Raithin. Tha seallaidhean cràbhach air an snaigheadh air gach taobh den chrois – An Àirc agus murt Abeil air an taobh an iar agus baisteadh Ìosa agus (is dòcha) a chur an grèim air an taobh sear.

Tha Adhamhnán – a sgrìobh eachdraidh beatha Chaluim Chille – ag innse sgeula a tha a’ ceangal Chaluim Chille ris an àite seo. Tha Adhamhnán ag innse mar a bha an naomh a’ siubhal air ais chun chosta bho Cho-chruinneachadh Drum Ceat còmhla ris an Ab Comgall – a bha an dèidh làimh na Naomh. B’ e Camas aon de mhanachainnean Chomgall agus tha e glè choltach gur ann sa chladh a bha i. Tha i na seasamh làimh ri fadhal ainmeil air Abhainn Banna agus tha e glè choltach gur ann an seo a chaidh Calum Cille tarsainn air an abhainn air a shlighe gu Cúil Raithin. Shuidh an dithis fhir sìos gus an anail a leigeil,

Chaidh uisge a thoirt ann am mèis umha chun nan naomh airson an làmhan a nighe bho shruthan a bha faisg orra. Ghabh an Naomh Calum Cille a’ mhèis agus thuirt e ris an Ab Comgall a bha na shuidhe ri thaobh:

‘Thig an là, AaChomgaill, an uair nach bi e comasach do dhaoine a bhith a’ cleachdadh an t-sruthain às an tàinig an t-uisge seo.’ ‘Ciamar a bhios uisge an t-sruthain air a thruailleadh?’ arsa Comgall

‘Bidh e luma-làn fuil dhaoine. Bidh mo dhlùth dhàimhean-sa agus do dhàimhean-sa a rèir na feòla (na h-Uí Neíll agus an Cruithin) a’ cogadh an aghaidh a-chèile, ann am blàr aig an daigneach seo aig Dún Cethirn faisg air an làrach seo. Thèid aon de mo chàirdean a mharbhadh san t-sruthan seo, agus lìonaidh fhuil agus fùil chàich an sruthan’

                                                                             Leabhar 1: 49

Thathar dhan bheachd gur e Sgons an Fhamhair – Giant’s Sconce – an làrach air an robh Dún Cethirn.

Tha ‘Cam uisce’ no ‘Uisge cam’ a’ ciallachadh the place of the crooked water. Airson nam mìltean de bhliadhnaichean tha daoine air a bhith a’ dol tarsainn air a’ Bhann an seo aig an fhadhal faisg air Eilean Loughan – mar a thathar air a dhearbhadh leis na stuthan arceòlais a thathar air a lorg san abhainn. Air Beinn Sandel a tha faisg air làimh tha arceòlaichean air stuth fhaighinn bhon tuineachadh as sine a fhuaras ann an Èirinn a tha a’ dol air ais co-dhiù 9,000 bliadhna.

Tha clach bullaun air taobh tuath a’ chlaidh. Thathar a’ creidsinn gu bheil buadhan naomha aig an uisge a tha na laighe san lag a tha sa chloich seo agus thathar ag ràdh nach tiormaich e a chaoidh.

  • 5.1 Droim Ceat, Léim an Mhadaidh

    A rèir sgeula nach eil buileach cho sean, an uair a dh’fhàg Calum Cille Èirinn thathar ag ràdh gun do bhòidich e nach cuireadh e cas air fearann na h-Èireann a chaoidh tuilleadh. Ach tha e coltach gun do thill e co-dhiù aon turas – airson Co-chruinneachadh Dhroim Ceat is...

  • 5.2 Sgons an Fhamhair

    Bho mhullach Dhún Ceithirn (Giant’s Sconce), tha e furasta tuigsinn carson a bhiodh e na dheagh làrach airson dùn a thogail. Chithear seallaidhean matha bhuaithe air gach taobh agus chan eil Abhainn Banna fada air falbh thar na tire agus tha am muir an ìre mhath faisg cuideachd. Thathar dhan...

  • 5.3 Eaglais Naomh Pàdraig, Eaglais na h-Èireann, Cúil Raithin

    Tha an t-iomradh as tràithe a tha ann mu Cúil Raithin a’ nochdadh ann am Beatha Chaluim Chille a sgrìobh Adomnán. Bha Adomnán na Ab an Eilean Ì agus sgrìobh e a chunntas air eachdraidh beatha Chaluim Chille ceud bliadhna an dèidh bàs an naoimh ann an 597. Dh’ainmich Adomnán gun do...

  • 5.4 Camas

    Tha pìos beag de chrois meadhan-aoiseil Camais a bha air a dèanamh de chloich-gainmhich dheirg a-nis ann an cladh a tha air taobh siar Abhainn Bann gu deas air Cúil Raithin. Tha seallaidhean cràbhach air an snaigheadh air gach taobh den chrois – An Àirc agus murt Abeil air an...

  • 5.5 Baile an Teampaill

    Thathar dhan bheachd gun deach a’ chiad eaglais air an làrach seo a stèidheachadh le Naomh Adamhnán (c.628-704), a bha na ab air manachainn Eilean Ì eadar 679 is 704 agus b’ e ùghdar 'Beatha Chaluim Chille'. A rèir beul-aithris, bha Adhamhnán airson eaglais a thogail dà mhìle air falbh aig...


FnaG
BnaG
Nhún na nGall
Derry City
Oideas Gael
Museum Nan Eilean
Comunn Eachdraidh Nis
Argyll Bute
colmcille
colmcille 1500

Bòrd na Gàidhlig

Great Glen House
Leachkin Road
Inverness
Scotland, IV3 8NW

(+44) 01463 225454
colmcille@gaidhlig.scot

Colmcille

Foras na Gaeilge, 2-6 Queen Street
Belfast
Northern Ireland
BT1 6ED

(+44) 028 9089 0970
colmcille@forasnagaeilge.ie

Colmcille

Foras na Gaeilge, An Chrannóg
Na Doirí Beaga
Gaoth Dobhair
Donegal, Ireland. F92 EYT3

(+353) 074 9560113
colmcille@forasnagaeilge.ie