Colmcille Logo White

5.2 Sgons an Fhamhair

Bho mhullach Dhún Ceithirn (Giant’s Sconce), tha e furasta tuigsinn carson a bhiodh e na dheagh làrach airson dùn a thogail. Chithear seallaidhean matha bhuaithe air gach taobh agus chan eil Abhainn Banna fada air falbh thar na tire agus tha am muir an ìre mhath faisg cuideachd.

Thathar dhan bheachd gu bheil an carragh-cuimhne seo air làrach daigneach àrsaidh Dún Ceithirn. An-diugh chan fhaicear ach cnoc le mullach còmhnard ach aig aon àm bha dùn an seo le ballachan a bha 5-8 meatairean a leud.

Tha Adhamhnán, a sgrìobh eachdraidh beatha Chaluim Chille ag innse gun do rinn an naomh fàisneachd mu Bhlàr Dún Ceithirn an uair a bha e aig Co-chruinneachadh Drum Ceat agus thuirt e gum biodh Abhainn Bhann luma-làn fuil a luchd-dàimh.

Bha am blàr a thachair ann an 632 eadar Congal Cáech, rìgh bho taobh sear Ulaidh, agus Domnall mac Áedo, fear a bha càirdeach do Chalum Cille is a bhuineadh do Dhùn nan Gall agus a bha na rìgh air Teamhair (Tara) – ’s dòcha an rìoghachd a bu chumhachdaich ann an Èirinn.

Tha e a’ coimhead coltach gun robh Dún Ceithirn fo smachd Chongal agus is dòcha gun robh e a’ feuchainn ri làmh an uachdair fhaighinn air Domnall. Bhuannaich Domnall am blàr ach b’ fheudar dha ionnsaigh a thoirt air Congal a-rithist ann an 639 ann am Blàr Mag Roth, agus bhathar dhan bheachd gun do rinn Calum Cille fàisneachd mun bhlàr seo cuideachd.

  • 5.1 Droim Ceat, Léim an Mhadaidh

    A rèir sgeula nach eil buileach cho sean, an uair a dh’fhàg Calum Cille Èirinn thathar ag ràdh gun do bhòidich e nach cuireadh e cas air fearann na h-Èireann a chaoidh tuilleadh. Ach tha e coltach gun do thill e co-dhiù aon turas – airson Co-chruinneachadh Dhroim Ceat is...

  • 5.2 Sgons an Fhamhair

    Bho mhullach Dhún Ceithirn (Giant’s Sconce), tha e furasta tuigsinn carson a bhiodh e na dheagh làrach airson dùn a thogail. Chithear seallaidhean matha bhuaithe air gach taobh agus chan eil Abhainn Banna fada air falbh thar na tire agus tha am muir an ìre mhath faisg cuideachd. Thathar dhan...

  • 5.3 Eaglais Naomh Pàdraig, Eaglais na h-Èireann, Cúil Raithin

    Tha an t-iomradh as tràithe a tha ann mu Cúil Raithin a’ nochdadh ann am Beatha Chaluim Chille a sgrìobh Adomnán. Bha Adomnán na Ab an Eilean Ì agus sgrìobh e a chunntas air eachdraidh beatha Chaluim Chille ceud bliadhna an dèidh bàs an naoimh ann an 597. Dh’ainmich Adomnán gun do...

  • 5.4 Camas

    Tha pìos beag de chrois meadhan-aoiseil Camais a bha air a dèanamh de chloich-gainmhich dheirg a-nis ann an cladh a tha air taobh siar Abhainn Bann gu deas air Cúil Raithin. Tha seallaidhean cràbhach air an snaigheadh air gach taobh den chrois – An Àirc agus murt Abeil air an...

  • 5.5 Baile an Teampaill

    Thathar dhan bheachd gun deach a’ chiad eaglais air an làrach seo a stèidheachadh le Naomh Adamhnán (c.628-704), a bha na ab air manachainn Eilean Ì eadar 679 is 704 agus b’ e ùghdar 'Beatha Chaluim Chille'. A rèir beul-aithris, bha Adhamhnán airson eaglais a thogail dà mhìle air falbh aig...


FnaG
BnaG
Nhún na nGall
Derry City
Oideas Gael
Museum Nan Eilean
Comunn Eachdraidh Nis
Argyll Bute
colmcille
colmcille 1500

Bòrd na Gàidhlig

Great Glen House
Leachkin Road
Inverness
Scotland, IV3 8NW

(+44) 01463 225454
colmcille@gaidhlig.scot

Colmcille

Foras na Gaeilge, 2-6 Queen Street
Belfast
Northern Ireland
BT1 6ED

(+44) 028 9089 0970
colmcille@forasnagaeilge.ie

Colmcille

Foras na Gaeilge, An Chrannóg
Na Doirí Beaga
Gaoth Dobhair
Donegal, Ireland. F92 EYT3

(+353) 074 9560113
colmcille@forasnagaeilge.ie