Colmcille Logo White

7.7 Bàgh Chaluim Chille

Thàinig Calum Cille gu Eilean Ì bho Earra-Ghàidheal ann an 563 far an robh e air a bhith a’ sireadh cead manachainn a thogail air fearann a bhuineadh don chinneadh a bha a’ riaghladh an sin – an Dàl Riata.

Bho chosta Earra-Ghàidheil, is iongantach mun do sheòl e a-nall costa deas Eilean Mhuile agus gun tàinig e air tìr air ceann a deas Eilean Ì san àite ris an canar an-diugh Bàgh Chaluim Chille.

Tha dà phort an seo – Port na Curaich (is e curach, geòla air a dèanamh de chraiceann) agus – Port an Fhir-bhrèige – a tha air an sgaradh ò chèile le sgeir. Thathar ag ràdh gun tàinig Calum Cille air tìr aig Port na Curaich.

A rèir beul-aithris, an uair a dh’fhàg Calum Cille Èirinn, bhòidich e gun togadh e manachainn ann an àite às nach fhaiceadh e a dhùthaich fhèin. Agus, a rèir na sgeòil, an uair a thàinig e air tìr air Eilean Ì, dhìrich Calum Cille agus an 12 companach a bha na chois an uair a dh’fhàg e Doire an cnoc air taobh siar Port na Curaich gus dearbhadh gum b’ urrainn dha a ghealladh a chumail. Canar ris a’ chnoc seo ‘Cnoc le Cùl ri Èirinn’. Thathar ag ràdh gun do thill Calum Cille air ais a dh’Èirinn co-dhiù aon uair – gus frithealadh cruinneachadh Drum Ceat – dìreach air taobh a-muigh far a bheil Lèim an Mhadaidh san là an-diugh.

Tha cunntasan eachdraidheil mun bhàgh seo ag innse gun robh dà chàrn chlachan air an tràigh a bha a’ comharrachadh fad bàta Chaluim Chille. Tha cunntas bho thràth san 18mh linn ag ràdh gun robh seo cho fada ri ‘trì sgòr de throighean’ no 60 troigh/18.3 meatair.

Ann an 1963, sheòl buidheann de 13 fear bho Doire gu Eilean Ì ann am bàta a bha coltach ris an t-seòrsa a bhithte a’ cleachdadh aig àm Chaluim Chille, agus rinn iad an turas ann an 8 là agus iad a’ campachadh a h-uile oidhche.

Bidh taistealaich tric a’ cruinneachadh nan clachan air tràigh Bhàgh Chaluim Chille. Canar Marmor Eilean Ì ris na clachan chlach-aoil a gheibhear air taobh iar-dheas an eilein. San 18mh agus san 19mh linn bhiodh luchd-turais gan ceannach bho chlann an eilein mar chuimhneachain.

Eilean Ì
Eilean Ì

Bidh cuid de thaistealaich a bhios a’ tadhal air an eilean san là an-diugh a’ togail dà chloich on tràigh. Bidh iad a’ tilgeil aonan a-mach air a’ mhuir mar shamhla air rudeigin nam beatha a bu mhath leotha fhàgail às an dèidh. Bidh iad a’ toirt leotha a’ chlach eile dhachaigh mar shamhla air gealladh ùr a tha iad air a dhèanamh.

Shuas air cùl Port an Fhir-bhrèige tha sreath de 50 càrn de gach meud. Tha grunnan bheachdan ann mun deidhinn – gur e càirn adhlacaidh a tha annta, rud nach eil uabhasach coltach; gun deach an togail le manaich mar pheanas; no gun deach an cruthachadh le taistealaich sna meadhan-aoisean a bhiodh a’ tadhal air an làrach.

  • 7.1 . Na Croisean Mòra agus an Abaid

    Ràinig Calum Cille Eilean Ì ann am 563 an dèidh dha Doire ann an Èirinn fhàgail. A rèir beul-aithris, bha Calum Cille a’ coimhead airson àite san togadh e a mhanachainn far nach biodh e comasach dha a sheann dùthaich fhaicinn – agus sin bu choireach gun do thagh e Eilean Ì....

  • 7.2 Abaid, Clabhstair agus Eileach

    Bha am ‘Vallum’ no an t-Eileach a’ comharrachadh crìoch fearann manachainn Chaluim Chille air Eilean Ì. Chaidh a chruthachadh le dà bhruaich air gach taobh de chlais dhomhain. Tha an talamh a tha seo a tha nas àirde na am fearann mun cuairt 335 meatair a dh’fhaid agus 152 meatair...

  • 7.3 Teampall agus Rèilig Òdhrain

    Tha frith-rathad de chlachan a' ruith eadar Crois Naomh Màrtainn agus balla a' chlaidh. Is e seo an aon phìos a chithear de 'Sràid nam Marbh', slighe thaistealaich meadhan-aoiseil a bha air a chleachdadh airson giùlain tiodhlacaidh. Is e Seipeal Òdhrain an carragh-cuimhne eaglaiseil as sine air Eilean Ì, a'...

  • 7.4 An Eaglais Dhubh

    Chaidh an Eaglais Dhubh a thogail mun aon àm ris an Abaid Bheinidicteach – san 13mh linn – le Raghnall mac Shomhairle, Tighearna nan Eilean. B’ e a phiuthar Beathag a’ chiad bhana-phrìoir. Lean Beathag an Riaghailt Agaistineach. Bha aon den dà eaglais dhubh Agaistineach a bha ann an Alba...

  • 7.5 Port nam Mairtear

    Tha Bàgh nam Martairean dìreach deas air a’ bhaile agus an làimrig. Chan eilear cinnteach mu thùs an ainm seo. Nam b' e an t-ainm tùsail Port nam Mairtear, dh'fhaodadh gu bheil e a' toirt tarraing air casgairt nam manach ann an aon de na creachaidhean Lochlannach san 9mh linn....

  • 7.6 Cnoc nan Aingeal

    Tha meadhan an eilein na àite ionaltraidh torrach ris an canar am Machair. Lean an rathad thar na machrach gus an ruig thu geata. Dìreach mus ruig thu an geata air do làimh chli chì thu cnoc beag ris an canar Cnoc nan Aingeal. A rèir Adhamhnan, a sgrìobh eachdraidh...

  • 7.7 Bàgh Chaluim Chille

    Thàinig Calum Cille gu Eilean Ì bho Earra-Ghàidheal ann an 563 far an robh e air a bhith a’ sireadh cead manachainn a thogail air fearann a bhuineadh don chinneadh a bha a’ riaghladh an sin – an Dàl Riata. Bho chosta Earra-Ghàidheil, is iongantach mun do sheòl e a-nall costa deas...

  • 7.8 An Cobhan Cùilteach

    Chan eil air fhàgail san là an-diugh den Chobhan Chùilteach ach stèidh chlach nach eil snaighte airson bothan a bha ann an cumadh uighe agus a bhiodh air a thogail le fiodh no sgrathan. Tha an doras dhan àird an iar-dheas gus solas an là a ghlacadh. An uair a...


FnaG
BnaG
Nhún na nGall
Derry City
Oideas Gael
Museum Nan Eilean
Comunn Eachdraidh Nis
Argyll Bute
colmcille
colmcille 1500

Bòrd na Gàidhlig

Great Glen House
Leachkin Road
Inverness
Scotland, IV3 8NW

(+44) 01463 225454
colmcille@gaidhlig.scot

Colmcille

Foras na Gaeilge, 2-6 Queen Street
Belfast
Northern Ireland
BT1 6ED

(+44) 028 9089 0970
colmcille@forasnagaeilge.ie

Colmcille

Foras na Gaeilge, An Chrannóg
Na Doirí Beaga
Gaoth Dobhair
Donegal, Ireland. F92 EYT3

(+353) 074 9560113
colmcille@forasnagaeilge.ie