Colmcille Logo White

6.5 Eaglais Chille Mhoire

Tha eaglais Naomh Moire ann an Cille Mhoire air taobh sear Loch Suain. Tha Kilmory sa Bheurla a’ ciallachadh Cille Mhoire no Eaglais an Naomh Moire. Tha deagh sheallaidhean bhuaipe a-null gu eileanan Ìle is Dhiùra.

Chaidh a togail sa chiad leth den 13mh linn agus tha cruinneachadh de leacan-uaighe agus leacan-croise innte a tha a’ dol air ais gu toiseach agus deireadh nam meadhan-aoisean agus a chleachd a bhith san eaglais agus sa chladh.

Chan eil ceangal sònraichte aig an làrach seo ri sgeula Chaluim Chille idir. Ach tha e a’ sealltainn an eachdraidh fhada a tha air a bhith aig a’ chreideamh Chrìosdail sa cheàrnaidh seo agus an coisrigeadh do Mhoire air a cho-roinn ri manaich Eilean Ì. Bha na clachairean a shnaigh na leacan seo air a thighinn à Èirinn gu bhith ag obair air Eilean Ì.

Fad linntean bha na daoine ag obair air a’ mhuir is ri taobh na mara – agus bha beachdan, sgeulachdan is cliù air an sgaoileadh gu furasta. Bha na lochan-mara is uisgeachan eileanan an taoibh shiair nan slighean a bha air an cleachdadh airson obair craobh-sgaoilidh an t-soisgeil le Calum Cille, a luchd-leanmhainn is an fheadhainn a thàinig às a dhèidh.

Cha b’ e eaglais paraiste a bha san eaglais seo a-riamh. Bha i na pàirt de pharaiste Chnapadail agus bha a’ phrìomh eaglais sa Chill air taobh eile Loch Suain.

Air an rathad, cha mhòr nach eil 24 mìle eadar an dà àite-adhraidh. Thar na mara, tha e mu 3 mìle. ’S e àite a tha seo far a bheil siubhal thar na mara mòran nas goireasaich agus nas fhasa na tha e a bhith a’ siubhal thar na tìre.

Am broinn na h-eaglaise chithear cruinneachadh de leacan-croise tràth Crìosdail agus leacan-uaighe bho dheireadh nam meadhan-aoisean agus croisean a tha a’ dol air ais chun 14mh gu an 16mh linn.

Tha ballachan na h-eaglaise nan seasamh fhathast ach a-mhàin a’ gheibheal air an taobh sear. Am broinn na h-eaglaise chan eil càil air fhàgail de na bha innte o thùs ach cùil sa bhalla sear.

© Margaret Harkness
© Margaret Harkness

Tha croisean agus leacan-uaighe am broinn na h-eaglaise, agus chaidh mòran dhiubh fhaighinn sa chladh an seo ann an Cille Mhoire.

Gheibhear leacan-cloiche den t-seòrsa sin air feadh taobh siar na Gàidhealtachd is Earra-Ghàidheal. Bha an fheadhainn as sine dhiubh air an snaigheadh le clachairean a thàinig à Èirinn gu Eilean Ì sa 14mh linn gus a bhith ag obair air togalaichean na h-Abaid.

Bhithte a’ cur suas chroisean mar chomharra air dìlseachd dhan chreideamh Chrìosdail seach mar leacan-uaighe.

Bhiodh na leacan air an cur air muin na h-uaighe. Bhiodh gach uaigh air a cleachdadh leis an aon teaghlach thar ghrunnan ghinealach.

Bhiodh a’ chlach air a toirt à cuaraidh san sgìre – shuas an rathad eadar Cille Mhoire agus Caisteal Suain.

Tha samhlaidhean Crìosdail air an snaigheadh air mòran de na leacan, agus pàtrain eas-chruthach no ìomhaighean bhon là san robh iad beò.

Tha sgrìobhadh ann an Laideann air a shnaigheadh air crois Mhic a’ Mhaoilein ‘+hec est crux Alexandri Macmulen’ a tha a’ ciallachadh ‘Seo crois Alasdair Mhic a’ Mhaoilein’.

Air aon taobh tha sealladh de chrann-ceusaidh agus air an taobh eile, sealladh seilge a’ sealltainn laoch agus a choin a’ sealg fèidh.

Chaidh a’ chrois a dèanamh sa 15mh linn do Alasdair Mac a’ Mhaoilein, ceannard ionadail a bha a’ fuireach ann an Caisteal Suain.

  • 6.1 Dùn Ad

    San 6mh linn, b’ e Dùn Ad bunait cumhachd is prìomh ghearastan nan uachdaran ionadail – an Dàl Riata. Tha a’ charraig mhòr seo na seasamh gu h-àrd air a’ Mhòine Mhòir is Abhainn Ad a’ snìomh shìos mu bonn. Thadhail Calum Cille air rìgh Dhàl Riata aig Dùn Ad...

  • 6.2 Taigh-tasgaidh Chille Mhàrtainn

    Tha Taigh-tasgaidh Chille Mhàrtainn air a stèidheachadh ann an seann mhansa Eaglais Chille Mhàrtainn ann am meadhan baile Chille Mhàrtainn. Tha cruinneachadh iongantach is mìorbhaileach de 350 carragh-cuimhne àrsaidh ann an Gleann Chille Mhàrtainn, uile taobh a-staigh cearcall de shia mile bhon taigh-tasgaidh. Tha fìor dheagh eachdraidh tràth Chrìosdail aig an sgìre...

  • 6.3 Cladh Chille Mhàrtainn

    Tha 350 carragh-cuimhne àrsaidh ann an Gleann Chille Mhàrtainn. Tha na làraich sin – a tha a’ gabhail a-steach 150 carragh-cuimhne ro-eachdraidheil - taobh a-staigh cearcall de shia mile bho bhaile Chille Mhàrtainn. Ach bha àite cudromach aig a’ cheàrnaidh seo ann an dualchas tràth Crìosdail na h-Alba. B’ ann...

  • 6.4 Eaglais agus Cladh na Cille

    Tha Eaglais na Cille shuas air rubha a tha a’ dol a-mach air bruaichean siar Loch Suain. Tha an eaglais a’ dol air ais chun 13mh linn ach thathar dhan bheachd gun do thòisich daoine ag adhradh an seo san 8mh linn. Dìreach mar le Eaglais Chille Mhoire air taobh eile Loch...

  • 6.5 Eaglais Chille Mhoire

    Tha eaglais Naomh Moire ann an Cille Mhoire air taobh sear Loch Suain. Tha Kilmory sa Bheurla a’ ciallachadh Cille Mhoire no Eaglais an Naomh Moire. Tha deagh sheallaidhean bhuaipe a-null gu eileanan Ìle is Dhiùra. Chaidh a togail sa chiad leth den 13mh linn agus tha cruinneachadh de leacan-uaighe...

  • 6.6 Eaglais agus Uamh Chaluim Chille, Ellary

    Thathar ag ràdh mun làrach shàmhchair seo air bruaichean Loch Port a’ Chaolais – ann an traidiseanan mòran nas fhaide an dèidh làimh – gur ann an seo a stad Calum Cille airson beagan làithean air a shlighe gu tuath bho Èirinn ann an 563. Bha e airson coinneachadh ris...

  • 6.7 An Ceann a Deas

    A rèir cuid de sgeulachdan b’ ann sa Cheann a Deas a thàinig Calum Cille air tìr ann an Alba. Dh’fhàg e Doire air costa a tuath Èirinn ann an 563 agus 12 chompanach còmhla ris. Thathar ag ràdh gun tàinig e air tìr ann an seo mus deach e...


FnaG
BnaG
Nhún na nGall
Derry City
Oideas Gael
Museum Nan Eilean
Comunn Eachdraidh Nis
Argyll Bute
colmcille
colmcille 1500

Bòrd na Gàidhlig

Great Glen House
Leachkin Road
Inverness
Scotland, IV3 8NW

(+44) 01463 225454
colmcille@gaidhlig.scot

Colmcille

Foras na Gaeilge, 2-6 Queen Street
Belfast
Northern Ireland
BT1 6ED

(+44) 028 9089 0970
colmcille@forasnagaeilge.ie

Colmcille

Foras na Gaeilge, An Chrannóg
Na Doirí Beaga
Gaoth Dobhair
Donegal, Ireland. F92 EYT3

(+353) 074 9560113
colmcille@forasnagaeilge.ie