Colmcille Logo White
  • /
  • James Parrott

Author: James Parrott

Leac na Cumha © Alan Sproull

Ar an 7 Nollaig a dhéantar lá breithe Naomh Colmcille a cheiliúradh.

Ar an 7 Nollaig a dhéantar lá breithe Naomh Colmcille a cheiliúradh. Ní fios cén uair a cuireadh tús leis an traidisiún sin – ní raibh teastais bhreithe in Éirinn sa séú céad. Chuir Mánus Ó Dónaill críoch ar a leabhar mór faoin naomh sa bhliain 1532, de réir an leabhair sin ba

“Ar an tseachtú lá de mhí mheán an Gheimhridh [Mí na Nollag] a rugadh Colmcille … agus, an séasúr ar tháinig sé chun an tsaoil d’fhóir sé dá bheatha, nó bhí sin aige fuacht agus dorchadas, pian agus aithrí agus é ag tabhairt cruatan agus anacair ar an cholainn féin”.

Ag an am ar rugadh é ní bheadh ábhar lena mheas go mbeadh beatha aige a mbeadh cuimhne ar leith air, ná ábhar dá réir sin le cuimhne a choinneáil ar lá a bhreithe. Tá fianaise níos láidre faoi dháta a bháis, an 9 Meitheamh i ndiaidh saol a bhí lán d’eachtraí a raibh cuimhne orthu. Na taifid staire a bhaineann leis an mheánaois luath, tá siad gann, agus ní réitíonn siad le chéile. Ní aontaíonn na foinsí fiú faoin bhliain inar rugadh é: luann siad 518, 519, 521 agus 523. Ba ghnáth comhthuiscint a bheith ann gur rugadh é sa bhliain 521. Ach éilíonn an Dr Daniel McCarthy, Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath gur dócha gur 520 bliain a bhreithe. Is dócha gurb é an 7 Nollaig 2018 chothrom 1498 bliain ó rugadh Colmcille, nó an 1497ú bliain más fearr leat an dáta a bhí i réim.

Tá seanchas níos úire ná sin a mhaíonn gur rugadh an naomh ar an Déardaoin, ach thit an 7 Nollaig 520 ar an tSatharn, cé gur thit sé ar an Déardaoin go fíor sa bhliain 519. Rinneadh leasú agus coigeartú ar an fhéile ón 6ú céad; sa mheánaois ba é an 25 Márta tús na bliana úire ní an 1 Eanáir, agus tá bíonn éiginnteacht le croineolaíocht na meáaoise. Is minic an Déardaoin luaite le Colmcille sa bhéaloideas, go háirithe in Inse Gall. Is dócha go bhfuil meascadh ansin idir an béaloideas faoi Cholmcille, agus an béaoloideas a bhainann leis an dia Lochlannach Thor. Tháinig Lochlanna a chónaí san hoileáin seo agus an chléir Chríostaí a thug chun na Críostaíochta iad, bhí siad oilte sna traidisiúin a bhain le Colmcille. Os a choinne sin, tá creidimh faoi Cholmcille agus an Déardaoin le fáil i dTír Chonaill, mar a léiríonn an rann seo thíos faoina bhreith i nGartán. Cuireann Mánus Ó Dónaill an rann i mbéal Naomh Pádraig a dhéanann fáidheadóireacht do Naomh Bríd:
Dardaín breith Coluim Cille
A nGartan uasal ainglidhe,
Dár indis Pádraig na fledh
Do Brighid re ndul ar nem.
 Brian Lacey

Canna

Lá Fhéile Chaluim Chille in oileán Chanaigh

Tá seandálaíocht luachmhar ón ré luath-Chríostaí in oileán Chanaidh. Tá ardchros ársa fháinneach ann, agus ag Sgorr nam Ban-Naomha, tá láthair a bhfuil bail mhaith uirthi agus gach cosúlacht uirthi gur mhair comhphobal de mhná rialta ann go luath sa mheánaois.

Idir an tseandálaíocht fhlúirseach agus tíreolaíocht an oileáin, dar le cuid gurb ionann Canaigh agus Hinba, an t-oileán ar bhunaigh Colmcille mainistir ann a raibh dlúthcheangal aici le hOileán Í, agus a bhfuil trácht ag Naomh Adhamhnán uirthi ina leabhar Vita Columbae .

Tionólfar comhdháil, Ceangal Chaluim Chille ar an oileán ar an 9 Meitheamh 2019, le cuid den fhianaise a scrúdú. Beidh na hollaimh Hugh Cheape ó Shabhal Mòr Ostaig agus Rob Dunbarr ó Roinn na Ceiltíse in Ollscoil Dhún Éideann páirteach ann, mar aon le Derkek Alexander, an príomh-sheanseandálaí ag Urras Nàiseanta na h-Alba (ar leo an t-oileán). Beidh an craoltóir agus ceoltóir Màiri Anna Nic Ualraig ann fosta, agus í ag amharc ar na naisc cheoil idir Éire agus Albain.

Tá luathstair na hAlban á hathscríobh go mear de bharr comhoibriú idir brainsí éasgúla léinn. Is cosúíl go mbeidh a cuid féin den scéal féin le hinsint ag Canaigh, san am atá romhainn, faoin líonra de mhainistreacha Cholmcille a bhí in iarthar na hAlban agus in Éirinn, nó ar a laghad faoi naisc luath-eaglasta idir Éire agus Albain.

Tá an tionól á eagrú ag Fiona Nic Choinnich, cartlannaí i dTeach Channaidh, mar a bhfuil cartlann agus leabharlann fíorluachmhar a chruinnigh Iain Latharna Caimbeul agus Margaret Fay Shaw, scoláirí móra i mbéaloideas amhránaíocht agus litríocht na Gàidhlig. Ba iad an bheirt seo a d’fhág an t-oileán le huacht ag Urras Nàiseanta na h-Alba.

Gleann Cholm Cille © Benny Lewis

Lá Cholmcille i nGleann


Déanfar an turas ársa i nGleann Cholm Cille arís Lá Fhéile Colmcille an 9 Meitheamh ag meán oíche ar an 8 Meitheamh agus ag meán lae ar an 9 Meitheamh

Cuirfear tús ar an turas ag Eaglais na Éireann, Eaglais Naomh Columba, áit a bhfuil páirceáil ar fáil.

Déantar an turas costarnocht más féidir, maireann sé tuairim ar thrí huaire, agus féadann daoine lón a thabhairt leo, lena ithe ag Tobar Cholmcille.

Is féidir an turas a dhéanamh gach Domhnach go dtí an 15 Lúnasa.

Beidh féile ghairdín ar thalamh Eaglais na hÉireann tráthnóna an 10 Meitheamh. Tá an fhéile á heagrú ag an pharóiste Chaitliceach agus ag paróiste Eaglais na hÉireann in éineacht.

Ráth Cnó, mar ar rugadh Colm Cille

Eaglais na hÉireann ag comóradh Cholmcille

June 4th 2018

I Mí Mheithimh gach bliain, déanann Eaglais na hÉireann Féile Cholmcille a chomóradh le seirbhís faoin spéir i nGartán, áit breithe Cholmcille. Tosóidh an tseirbhís ag 3 i.n. Dé Domhnaigh an 10 Meitheamh 2019 ag an eaglais mheánaoiseach i Ráth Cnó, Gartán. Baineann an tseirbhís le Deoise Dhoire agus Ráth Bhotha.

Beidh fáilte roimh chách, beidh banna práis ag seinm ann, agus beidh sóláistí ar fáil i ndiaidh na seirbhíse

Gallán Croise © Lucy Harland

Turas Cholmcille sa Ghleann

4 Meitheamh 2018

The ancient turas in Gleann Cholm Cille will take place a again on the 9th June 2018 the feastday of St Columba: The turas will take place – at the traditional time of midnight on the 8th June, – at mid-day on the 9th June Each pilgrimage will begin at the first stop at St Columba’s Church of Ireland, where parking is available. The pilgrimage is usually done barefoot, and people should bring a lunch to eat at St.Columba’s Well. The event takes about 3 hours. It can also be done every Sunday until the 15th August.

 

Eaglais Naomh Agaistín

Slí Cholmcille

29th May 2015

Déanfar oilithreacht ársa Dhoire a cheiliúradh ar Lá Fhéile Colmcille an 9 Meitheamh 2015. Tá cuntas ar an oilithreacht seo le fáil in Beatha Cholmcille le Mánas Ó Dónaill (1532). Rinneadh a athnuachan in 2013 den chéad uair le 400 bliain. Cuirfear fáilte roimh gach duine, idir mhuintir na háite agus chuairteoirí, a bheith páirteach leis na manaigh agus an lucht ceoil sa turas gearr an-suimiúil seo ó chúl Halla an Bhalla, áit a raibh Phort na Long, go dtí an Teampall Mór.

5.30 p.m. Cruinneoidh lucht na hoilithreachta ag Port na Long (taobh thiar de Halla na Cathrach) agus siúlfaidh siad suas Cosán na nOilithreach, meirgí ar foluain agus iomainn á gceol agus píobaireacht á seinm.

Stad: Eaglais Naomh Aibhistín. Creidtear gur anseo a thóg Colmcille a chéad mhainistir. Ceiliúrfar traidisiún cheol diaga na Gaeilge ag tosú ar theacht do na hoilithrigh (thart ar 5.45 p.m.) Le Jim O’Hagan & David Gamble (píobairí), Nollaig Ní Bhrollaigh & Cairde (cruitirí), Cór an Grianáin agus léitheoirí: Mary Murphy & Risteard Mac Gabhann

6.45 p.m. An Stad Deireanach: Áras Cholmcille, An Túr Fada: suíomh An Teampall Mór. Ceol ó Chór an Ghrianáin.

7.00 p.m. Críoch na hoilithreachta.


FnaG
BnaG
Nhún na nGall
Derry City
Oideas Gael
Museum Nan Eilean
Comunn Eachdraidh Nis
Argyll Bute
colmcille
colmcille 1500

Bòrd na Gàidhlig

Great Glen House
Leachkin Road
Inverness
Scotland, IV3 8NW

(+44) 01463 225454
colmcille@gaidhlig.scot

Colmcille

Foras na Gaeilge, 2-6 Queen Street
Belfast
Northern Ireland
BT1 6ED

(+44) 028 9089 0970
colmcille@forasnagaeilge.ie

Colmcille

Foras na Gaeilge, An Chrannóg
Na Doirí Beaga
Gaoth Dobhair
Donegal, Ireland. F92 EYT3

(+353) 074 9560113
colmcille@forasnagaeilge.ie