Colmcille Logo White
Gleann Cholm Cille
Gleann Cholm Cille © Benny Lewis

Gleann Cholm Cille

Is gleann álainn é Gleann Cholm Cille in iarthar Dhún na nGall. Tá nasc láidir ag an cheantar labhartha Gaeilge seo le Colmcille – is uaidh a fuair sé a ainm – agus déantar an naomh a chomóradh le linn an turais nó na hoilithreachta a reáchtáiltear anseo gach bliain.

I nGleann Cholm Cille, leanann Slí Cholmcille bealach Thuras Cholmcille. Tá an turas mar chuid de thraidisiún láidir oilithreachta in Éirinn.

Nascann an turas roinnt seanchloch a dtéann cuid acu siar go dtí 3000RC. Is dócha go ndátaíonn na galláin atá mar chroí an turais ó 500-700AD.

Téann an nasc idir Colmcille agus Gleann Cholm Cille siar go dtí Beatha Cholm Cille a choimisiúnaigh Mánus Ó Dónaill, polaiteoir mór le rá in iarthuaisceart na hÉireann sa 16ú haois. Sa leabhar seo, a críochnaíodh sa bhliain 1532, tugtar ina chéile cuntais ar bheatha an naoimh agus ar na traidisiúin a bhain leis. De réir an tseanchais áitiúil, chónaigh Colmcille anseo ar feadh dhá bhliain sular fhág sé Éire lena mhainistir a bhunú ar Oileán Í.

Reáchtáiltear Turas Cholmcille idir an lá roimh an 9ú Meitheamh – féile an naoimh – agus an 15ú Lúnasa – féile na Deastógála, féile ollmhór i saol mhuintir na hÉireann. Déanann mórán daoine an turas níos mó ná uair amháin – déanann roinnt daoine a dhó nó a thrí de chuarta é sa chéad 24 uair an chloig.

Le Dul Ann

Gleann Cholm Cille suite in iarthar Dhún na nGall. Ó Bhaile Dhún na nGall, lean an N56 le dul chuig na Cealla Beaga. Ag na Cealla Beaga glac an R263 i dtreo Ghleann Cholm Cille. Tosaíonn Slí Cholmcille ag an teampall de chuid Eaglais na hÉireann atá suite i lár an ghleanna.

Tá léarscáileanna, treoirleabhair agus leabhráin ann ina dtugtar míniú ar na suíomhanna ar an turas. Tá achoimre ghairid le fáil anseo. Is féidir tuilleadh eolais a fháil ó Oideas Gael.

Gleann Cholm Cille

  • 1.1 Tuama Cúirte na Sráide

    Is fothrach tuama adhlactha é seo a dhátaíonn ó 3,000RC. Feirmeoirí a chónaigh i nGleann Cholm Cille a rinne agus a d’úsáid é. Is tuama réamh-Chríostaí é ach rinneadh cuid de bhealach oilithreachta Thuras Cholmcille timpeall an ghleanna de. Breathnaítear ar an tuama anois mar thúsphointe an turais. De réir...

  • 1.2 Gallán Croise

    Tá an chros seo beagnach 2 mhéadar ar airde agus í maisithe le dearadh snoite ar an dá thaobh. Is leacht Críostaí é a rinneadh, is dócha, timpeall 700-800AD. Tá aghaidh thoir na croise maisithe le painéil dhronuilleogacha, agus cabhradh dronuilleogach sa lár. Tá ceithre chuid phatrúnaithe ag an taobh...

  • 1.3 Carn Gharbh Ros

    Is carn í Áit na nGlún. Ag an taobh tá leac chloiche chothrom agus cloch chruinn ar a barr. I ndiaidh d’oilithrigh dul timpeall an chairn i gciorcal, cuireann siad an chloch is lú timpeall a gcoirp agus iad i mbun urnaí.

  • 1.4 Gallán Croise, Bíofán

    Gallán is ea Mullach na Croise a bhfuil imlíne dhoiléir croise snoite air. Tá sé ina sheasamh i lár cairn. Tá an carn agus an chros taobh istigh d’fhothrach imfhálaithe ciorclach. Na hoilithrigh a leanann an turas is amhlaidh a shiúlann siad timpeall na croise agus iad ag urnaí, ag...

  • 1.5 Teampall Cholmcille, Bíofán

    De réir an traidisiúin áitiúil, is é seo láthair theampall Cholmcille i nGleann Cholm Cille áit ar ghuigh an naomh agus ar oibrigh sé ar lámhscríbhinní dathmhaisithe. Tá trí leac ann chomh maith a bhfuil snoíodóireachtaí Críostaí orthu. Deirtear gur tháinig Colmcille go Gleann Cholm Cille i ndiaidh Chath Chúl...

  • 1.6 Cathaoir Cholmcille

    De réir an tseanchais is anseo a shuigh Colmcille lena scíth a dhéanamh, ag breathnú síos ar an ghleann thíos faoi. Tá daoine ann a mhaíonn go dtiocfaidh mian ar bith a iarrtar anseo isteach fíor. Níl gach duine ar aon intinn faoi uimhriú na stáisiún ar an turas i...

  • 1.7 Tobar Cholmcille

    Tá carn mór cloch timpeall Thobar Cholmcille. Ar a mbealach suas an cnoc, bailíonn oilithrigh trí chloch níos faide síos an mhala. Gach uair a théann siad timpeall an chairn i gciorcal, caitheann siad cloch isteach ann. Ólann oilithrigh uisce as an tobar chomh maith agus is minic a thugann...

  • 1.8 Garraí Cholmcille

    Garraí Cholmcille a thugtar ar Gharraí an Turais chomh maith. Tá trí ghallán sa limistéar, a bhfuil cros shimplí shnoite ar bheirt acu. Tá carn thart ar gach gallán agus tá balla cloiche thart orthu uilig. Téann oilithrigh timpeall gach cairn agus iad i mbun urnaí.

  • 1.9 Cloch na Aonaigh

    Tá Cloch an Aonaigh beagnach 2 mhéadar ar airde agus tá a aghaidh leis na hoilithrigh agus iad ar a mbealach anall trasna urlár an ghleanna. Tá patrúin chiorclacha agus líneacha snoite ar dhá thaobh na cloiche. I ndiaidh do na hoilithrigh dul timpeall na cloiche i gciorcal, seasann siad...

  • 1.10 An Fhothair

    Is carn is ea é an stáisiún turais seo le gallán ina sheasamh istigh ina lár. Tá an carn i lár páirce. Tá aghaidh an ghalláin soir/siar agus tá radhairc le feiceáil uaithi síos chuig an eaglais de chuid Eaglais na hÉireann. Téann oilithrigh timpeall an ghalláin trí huaire i...

  • 1.11 An Droim Rua

    Is gallán i gcarn é stáisiún turais 11. Tá na stáisiúin ag an phointe seo den turas gar dá chéile ar dhá thaobh an bhóthair. Is féidir go leanann an bóthar atá inniu ann seanbhealach oilithreachta a bhíodh ann.

  • 1.12 Baile na nDeamhan

    Tá patrúin chomhthrasnacha mar mhaisiú ar dhá thaobh na cloiche seo. De réir an tseachais, is i mBaile na nDeamhan a rinne deamhain ionsaí ar Cholmcille. Is é Beatha Cholm Cille le Mánus Ó Dónaill foinse na scéalta a nascann Colmcille leis an cheantar seo. Is sa bhliain 1532 a scríobhadh é....

  • 1.13 An Gaineamh

    Seasann an chloch seo díreach taobh leis an bhóthar. Scriosadh an chloch bhunaidh agus rinneadh macasamhail shnáithínghloine as na píosaí bunaidh. Tá obair shnoíodóireachta ar thaobh amháin di agus a haghaidh soir/siar. Tá aghaidh shnoite na cloiche leis na hoilithrigh agus iad ag dul siar sa ród. Tá trí phatrún...

  • 1.14 An Caiseal

    Gallán ard snoite é seo a bhfuil dhá phatrún chiorclacha aige. Amhail go leor de na galláin chroise i nGleann Cholm Cille, is féidir go ndátaíonn seo ón 7ú haois dhéanach go dtí an 9ú haois.

  • 1.15 An tSráid

    Tá an leac chroise seo anois ina dhá cuid, an chuid uachtarach ina suí ar an talamh ar thaobh na láimhe clé den chuid íochtarach. Tá trí phatrún chasta shnoite uirthi, iad nasctha le líne ingearach. Is é seo stáisiún deiridh an turais cé gur ghnách le hoilithrigh tosú amach...

colmcille
FnaG
heritage-fund
BnaG